انبار — بهای تمامشده و ارزشِ انبار
انبارِ شما پول است. این درس میگوید حسابراد چطور آن پول را قیمتگذاری میکند، چرا باید یکبار بینِ دو روش انتخاب کنید، و چرا این عدد به سودِ رسمیتان اضافه نمیشود.
چرا اصلاً «روش» لازم است؟
فرض کنید کامپوزیت را دو بار خریدهاید:
اسفند: ۱۰ بسته × ۱۰۰ هزار تومان تیر: ۱۰ بسته × ۳۰۰ هزار تومان
حالا ۵ بسته مصرف میکنید. بهای این ۵ بسته چقدر بود؟ هر دو جواب درستاند — بستگی دارد با چه روشی حساب کنید. برای همین باید یکی را انتخاب کنید و به آن پایبند بمانید.
| روش | چطور حساب میکند | برای چه کسی |
|---|---|---|
| میانگینِ موزون | همه را با هم میانگین میگیرد (اینجا ۲۰۰ هزار) | بیشترِ مطبها — ساده و پایدار |
| FIFO (اولین ورود، اولین خروج) | از قدیمیترین خرید برمیدارد (اینجا ۱۰۰ هزار) | وقتی قیمتها زیاد بالا میروند و میخواهید ارزشِ انبار به قیمتِ روز نزدیکتر بماند |
⚠️ این انتخاب یکبار در عمر است
نه شما، نه پشتیبانی. دلیلش سختگیری نیست؛ دلیلش این است که تغییرِ روش ارزشِ همهٔ گزارشهای گذشته را بازنویسی میکند بدونِ اینکه هیچ عددی «غلط» بهنظر برسد. آنوقت گزارشی که ماهِ پیش چاپ کردهاید با گزارشِ همان ماه امروز نمیخواند و هیچکس نمیفهمد چرا.
استانداردهای حسابداری هم تغییرِ رویه را رویدادی میدانند که باید افشا شود، نه یک تنظیمِ معمولی. برای همین حسابراد آن را قفل میکند.
در گزارشها ← بهای تمامشده و ارزشِ انبار، توضیحِ هر دو روش کنارِ هم آمده است.
روی کارتِ روشِ موردنظر بزنید. یک پنجرهٔ تأیید باز میشود که دوباره برگشتناپذیر بودنِ انتخاب را میگوید.
تا این تیک را نزنید، دکمهٔ تأیید فعال نمیشود.
میانگینِ موزون را انتخاب کنید. برای مطبی که چند ده قلمِ مصرفی دارد، تفاوتِ دو روش معمولاً چشمگیر نیست و میانگین سادهتر قابلِ توضیح است.
ارزشِ انبار
پس از انتخاب، صفحه ارزشِ فعلیِ انبار را نشان میدهد: هر کالا با موجودی، بهای واحد و ارزشِ کل، از گرانترین به ارزانترین.
اقلامی که بدونِ قیمت وارد شدهاند (مثلاً موجودیِ اولیهای که از فایل وارد کردید) هیچ بهایی ندارند و ارزششان صفر حساب میشود.
حسابراد عمداً برایشان قیمت حدس نمیزند. یک عددِ ساختگی که شبیهِ عددِ واقعی باشد، بدترین چیزی است که میشود واردِ یک گزارشِ مالی کرد. برای رفعش، دفعهٔ بعد که همان کالا را میخرید قیمتش را وارد کنید.
کالای امانی
بعضی فروشندهها کالا را امانی میگذارند: در انبارِ شماست، ولی تا مصرف نشود پولش را نمیدهید و مالِ آنهاست.
این اقلام در انبار دیده و مصرف میشوند، ولی در ارزشِ دارایی نمیآیند — چون مالِ شما نیستند. مقدارشان جدا نشان داده میشود تا از گزارش هم غیب نشوند.
برای علامتزدنِ یک سری بهعنوانِ امانی، از صفحهٔ «انقضا و سریها» مالکیتِ آن سری را عوض کنید. هیچ گردشی ثبت نمیشود، چون کالا فیزیکاً جابهجا نشده — فقط مالکیتش مشخص میشود.
سودِ تعدیلشده — عددِ دوم، نه جایگزین
هزینهٔ خرید در لحظهٔ خرید ثبت میشود (مبنای نقدی، مطابقِ دفترِ درآمد و هزینهٔ ماده ۹۵). پس ماهی که یک خریدِ بزرگ کردهاید سودتان کم بهنظر میرسد، و ماهِ بعد که از همان موجودی مصرف میکنید سودتان زیاد — در حالی که کارِ واقعیِ مطب فرقی نکرده.
«سودِ تعدیلشده» این را صاف میکند:
سودِ تعدیلشده = سودِ گزارششده + (ارزشِ انبار در پایان − ارزشِ انبار در ابتدا)
سودِ تعدیلشده فقط برای تصمیمگیریِ مدیریتی است. دفترِ مالیاتیِ شما (مادهٔ ۹۵) روی مبنای نقدی میماند و عددِ رسمیتان همان است که همیشه بوده.
حسابراد هر دو عدد را کنارِ هم نشان میدهد و هیچوقت جایشان را عوض نمیکند — دقیقاً مثلِ «سودِ تعهدی» و «سودِ نقدی» که از قبل در گزارشها دارید.
- روشِ بهای تمامشده یکبار و آگاهانه انتخاب شد
- اقلامِ «بیبها» شناسایی شدند و در خریدِ بعدی قیمت میگیرند
- کالاهای امانی علامت خوردند
- میدانید سودِ تعدیلشده عددِ مدیریتی است، نه مالیاتی